Naka-off ang makina ng kotse ko pero hindi ako kaagad bumaba. Mainit ang hapon na iyon dito sa Quezon City, pero ang pakiramdam ko ay tila gininaw ako nang makapasok ako sa gate ng bahay namin. Alas-tres pa lang ng hapon. Nakansela ang huling meeting ko sa site sa Batangas kaya maaga akong nakauwi. Sanay ako sa puyatan at pagod bilang architect. Lahat ng sakripisyo, ginagawa ko para sa pamilya ko. Ang asawa kong si Mark ang kasalukuyang walang trabaho, kaya siya ang naiwan sa bahay para mag-alaga sa tatlong taong gulang naming anak na si Lia. Pitong taon kaming kasal. Wala akong naging reklamo sa kaniya dahil napakabait niya at maasikaso. Malaki ang tiwala ko sa kaniya, kaya buwan-buwan ay binibigyan ko siya ng sapat na allowance para sa mga gastusin dito sa bahay habang busy ako sa mga kliyente.
Pinihit ko ang doorknob. Tahimik ang buong bahay. Naabutan ko si Lia sa sala, mag-isang naglalaro ng kaniyang mga manika sa sahig. Nang makita niya ako, kaagad siyang tumakbo at niyakap ang mga binti ko.
“Mama! Ang aga mo po ngayon!” sabi ni Lia habang nakatingala sa akin.
Binuhat ko siya at hinalikan sa pisngi. Napansin kong walang tao sa kusina. “Oo, baby. Nasaan ang Papa mo? Bakit mag-isa ka lang dito?”
Inilapit ni Lia ang maliit niyang bibig sa tainga ko. Doon niya sinabi ang mga salitang nagpabago sa buhay ko.
“Mama… may tinatagong auntie si Papa sa itaas.”
Napatigil ako sa paglakad. Parang biglang nawalan ng hangin ang paligid ko. “Ano ang sinabi mo, baby?”
“Sabi po ni Papa, huwag daw po akong aakyat at huwag ko daw pong sasabihin sa iyo kasi secret lang daw po nila iyon.”
Kumunot ang noo ko. Sinubukan kong pakalmahin ang sarili ko. Baka nagkakamali lang ang bata. Baka may pinapanood lang si Mark sa telebisyon. “Baka naman may pinapanood lang na palabas si Papa sa TV, Lia?”
“Hindi po, Mama,” pagpipilit ng anak ko, habang seryoso ang kaniyang mukha katulad ng nasa larawan (image_eaceef.jpg). “Bumaba po si Papa kanina, kumuha ng juice at pagkain. Tapos umakyat po ulit siya sa attic. Rinig ko po, tumatawa ang auntie.”
Doon na huminto ang tibok ng puso ko. Ang attic. Ang attic ay nasa ikatlong palapag ng bahay namin, isang bodega na matagal na naming hindi ginagamit dahil maalikabok at madilim. Giniginaw ang mga kamay ko habang nakatitig sa hagdanan. Ibinaba ko si Lia sa sofa at binuksan ang TV para makuha ang atensyon niya.
“Dito ka lang muna, baby, ha? Huwag kang aalis diyan.”
Dahan-dahan akong umakyat sa hagdan. Inalis ko ang aking sapatos para walang marinig na yabag sa kahoy na baitang. Bawat hakbang ay may kasamang kabog sa aking dibdib. Natatakot ako sa kung ano ang maaari kong makita, ngunit kailangan kong malaman ang katotohanan. Pagdating ko sa tapat ng pinto ng attic, napansin kong bahagyang nakabukas ito. May lumalabas na malamig na hangin mula sa loob. Bukas ang aircon doon na akala ko ay sira na.
Sumilip ako sa maliit na siwang ng pinto.
Ang dating madilim at maalikabok na bodega ay maayos na ngayon. May malambot na kutson sa sahig, may maliit na telebisyon, at may mga lalagyan ng pagkain na binili gamit ang pera ko. Sa ibabaw ng kutson, nakita ko ang asawa ko. Hubad ang itaas na bahagi ng kaniyang katawan, at yakap-yakap niya ang isang babae.
Si Rachelle.
Ang matalik kong kaibigan mula pa noong kolehiyo. Ang babaeng binalikan ko pa sa probinsya noong isang buwan para pahiramin ng limampung libong piso dahil ang sabi niya sa akin ay gagamitin niya para sa pag-alis papuntang ibang bansa. Hindi pala siya umalis. Dito pala siya sa mismong loob ng bahay ko nakatira, pinapapakain ng asawa ko gamit ang perang pinaghirapan kong kitain sa ilalim ng init ng araw sa mga construction site.
Narinig kong nagsalita si Rachelle habang nakasandal sa dibdib ng asawa ko.
“Konting tiis na lang, dinala ko na ang mga papeles.”
“Sigurado ka ba na hindi mapapansin ni Sarah iyan?” tanong ni Mark.
“Huwag kang mag-alala, pirma lang naman ang kailangan natin sa insurance at sa kasulatan ng bahay. Busy ang asawa mo sa trabaho, pirma lang nang pirma iyon kapag pagod.”
Tumawa si Mark, ang tawang kailanman ay hindi ko akalaing maririnig ko mula sa kaniya.
“Sabagay. Pagkatapos nito, aalis na tayo rito. Iwanan na natin siya.”
“Paano si Lia?” tanong ni Rachelle.
“Iwan natin sa mga magulang ko o sa ampunan. Mas madaling magsimula muli kung tayong dalawa lang.”
Nang marinig ko ang mga salitang iyon, naramdaman ko ang unti-unting pagkawala ng lakas sa aking mga tuhod. Ang sarili kong anak, ang pinakamahalagang tao sa buhay ko, ay itatapon lang nila na parang basura pagkatapos nilang kunin ang lahat ng pinaghirapan ko. Nanginginig ang buong katawan ko sa galit at sakit, ngunit alam kong hindi ako pwedeng sumigaw ngayon. Kung magwawala ako rito, baka itago nila ang mga papeles at hindi ko sila mahuli sa akto. Kailangan kong protektahan ang anak ko at ang mga ari-ariang pinagpuyatan ko.
Dahan-dahan akong umatras, bumaba ng hagdan nang walang gawa ng ingay, at bumalik sa sala kung nasaan si Lia. Ang utak ko ay mabilis na nag-iisip ng plano para sa aming dalawa.
Naupo ako sa tabi ni Lia sa sofa. Huminga ako nang malalim, pilit na pinapakalma ang nanginginig kong mga kamay. Tumingin sa akin ang anak ko gamit ang kaniyang malalaking mata, walang kamalay-malay na ang kaniyang ama ay nagbabalak na itapon siya sa ampunan. Hindi ko mapigilan ang pagtulo ng isang butil ng luha, ngunit agad ko itong pinunasan bago pa mapansin ng anak ko.
“Mama, bakit ka umiiyak?” tanong ni Lia habang hinahawakan ang mukha ko.
“Wala ito, baby. Napuwing lang si Mama,” pagsisinungaling ko. Kinarga ko siya nang mahigpit. “Gusto mo ba ng ice cream? Labas muna tayo, bili tayo sa mall.”
“Opo! Gusto ko po ng tsokolate!” masayang sagot niya.
Isinama ko si Lia palabas ng bahay. Hindi ko tinawag si Mark. Hindi ko ipinaalam na naroon ako. Pumasok kami sa kotse at pinaandar ko ito palayo sa aming subdivision. Habang nagmamaneho, doon na bumuhos ang iyak ko. Sumasakit ang dibdib ko sa tindi ng pagtataksil ng dalawang taong pinakamahalaga sa akin pagkatapos ng anak ko. Si Mark, na inalagaan ko at binigyan ng lahat ng ginhawa kahit wala siyang ambag sa pananalapi. Si Rachelle, na itinuring kong kapatid, na tinulungan ko noong walang-wala siya. Ngayon, pinagkakaisahan nila ako sa likod ko.
Dumating kami sa mall. Humanap ako ng isang tahimik na corner sa isang coffee shop. Binilhan ko si Lia ng ice cream at ibinigay sa kaniya ang kaniyang iPad para may mapanood siya habang nag-iisip ako.
Habang nanonood si Lia, biglang pumasok sa isip ko ang isang bagay. Ang iPad na ginagamit ni Lia ay lumang gadget ni Mark. Naka-sync doon ang kaniyang Messenger account dahil nakalimutan niyang i-log out noong ibigay niya ito sa bata. Binuksan ko ang Messenger app sa iPad. Tama ang hinala ko. Naka-log in pa rin ang account ni Mark.
Hinanap ko agad ang pangalan ni Rachelle sa mga chat. Doon ko nakita ang buong katotohanan na mas masahol pa sa inakala ko.
Binasa ko ang kanilang mga mensahe mula sa mga nakaraang linggo. Halos tatlong linggo na palang nakatira si Rachelle sa attic namin. Bumubaba lang siya kapag umaga pagkaalis ko papuntang trabaho, at umaakyat muli bago ang oras ng uwi ko. Ngunit may isang chat na nagpapatigil sa puso ko.
May mensahe si Rachelle sa isang lalaki na nagngangalang Jun. Binasa ko ang palitan nila ng chat.
“Jun, nauto ko na itong si Mark. Akala niya ay sa kaniya itong dinadala ko sa sinapupunan ko. Hayaan natin siyang kunin ang pirma ng asawa niyang arkitekto sa insurance at sa bahay. Kapag nakuha na natin ang pera, iiwanan ko rin si Mark at sasama na ako sa iyo sa Canada.”
Napatanga ako sa nabasa ko. Si Rachelle ay buntis, at pinaniniwala niya si Mark na siya ang ama, ngunit ang totoo ay ang lalaking nagngangalang Jun ang tunay na ama ng bata. Ginagamit lang ni Rachelle si Mark para makuha ang pera ko, habang ginagamit naman ako ni Mark para sa kaniyang bagong buhay kasama si Rachelle. Isang malaking laro ng panloloko ang nangyayari sa loob mismo ng pamamahay ko.
Naramdaman ko ang isang malamig na ngiti sa aking mga labi. Ang sakit na naramdaman ko kanina ay napalitan ng isang matinding determinasyon. Hindi ako papayag na maging biktima. Sila ang sumira sa pamilya ko, kaya sila rin ang dapat na magbayad.
Agad kong tinawagan ang pinsan kong si Atty. Dizon. Siya ay isang magaling na abogado sa pamilya at ari-arian. Sinabi ko sa kaniya ang lahat ng nalaman ko, kasama ang tungkol sa mga papeles na pinaplano nilang papirmahan sa akin.
“Sarah, huwag kang gagawa ng ingay sa ngayon,” payo ni Atty. Dizon sa akin sa kabilang linya. “Kung papapirmahin ka niya, siguraduhin mong hindi ang totoong pirma mo ang ilalagay mo, o kaya naman ay palitan natin ang mga dokumento na ibibigay niya sa iyo nang hindi niya napapansin. Mayroon akong mga kakilalang private investigator. Kukuha tayo ng mga ebidensya ng pakikiapid nila sa loob ng bahay mo para magamit natin sa pagsasampa ng kasong Concubinage at Qualified Theft dahil sa perang ninakaw sa iyo.”
“Sige, kuya. Ano ang dapat kong gawin ngayon?” tanong ko, habang pinipigilan ang emosyon ko.
“Umuwi ka sa bahay na parang walang nangyari. Magpanggap ka. Hayaan mo silang isipin na kontrolado nila ang sitwasyon. Ako na ang bahala sa mga legal na dokumento na ipapalit natin sa mga hawak nila.”
Pagkatapos ng pag-uusap namin, nagpasya akong umuwi na kami ni Lia. Alas-sais na ng gabi nang makarating kami sa bahay. Pagpasok ko sa pinto, nakita ko si Mark na nagluluto sa kusina. Suot pa niya ang kaniyang apron at may ngiti sa mga labi nang makita kami.
“Hon! Saan kayo galing ni Lia? Nag-alala ako nang hindi ko kayo madatnan dito,” sabi ni Mark habang lumalapit para halikan ako sa pisngi.
Naramdaman ko ang matinding pandidirí, ngunit pinilit kong ngumiti. “Ah, nakansela kasi ang huling meeting ko kaya dumaan muna kami sa mall para bilhan ng ice cream si Lia. Nakalimutan kong mag-text dahil lowbatt ang phone ko.”
“Ganoon ba? Sige, maupo na kayo rito at nakahanda na ang hapunan,” masayang sagot niya.
Habang kumakain kami, patuloy ang pag-arte ni Mark bilang isang mabuting asawa. Inaasikaso niya si Lia, nilalagyan ng ulam ang plato ko, at nagtatanong tungkol sa trabaho ko. Tinitingnan ko ang mukha niya at hindi ko mapaniwalaang ang lalaking ito ang mismong nagsabi na itatapon ang sarili naming anak sa ampunan. Ang bawat subo ng pagkain ay parang lason sa lalamunan ko, ngunit kinaya ko para sa plano.
Pagkatapos kumain, umakyat si Mark sa itaas para daw mag-ayos ng banyo, ngunit alam kong dinalhan niya ng pagkain ang kaniyang kabit sa attic. Natulog kami nang gabing iyon na magkatabi sa kama, ngunit ang pakiramdam ko ay katabi ko ang isang ahas.
Kinabukasan, habang nag-aayos ako para pumasok sa trabaho, lumapit sa akin si Mark. May hawak siyang ilang piraso ng papel.
“Hon, may hihilingin sana ako sa iyo kung pwedeng mapirmahan mo ito,” sabi niya habang iniaabot ang mga dokumento.
Tiningnan ko ang mga papel. Ito na ang sinasabi nila. Ang nakasulat ay isang kasulatan ng paglilipat ng pagmamay-ari ng aming bahay sa kaniyang pangalan, at isang dokumento para sa pag-claim ng aking life insurance investment.
“Ano ito, Hon?” tanong ko, pilit na pinapanatili ang kalmado kong boses.
“Ah, para sa inaaplayan kong online business franchise sa Canada. Kailangan kasi ng patunay na may ari-arian ako rito sa Pilipinas bilang collateral, at kailangan din ng pirma mo bilang asawa ko. Alam mo naman na gusto ko ring makatulong sa mga gastusin natin,” paliwanag niya, diretso ang tingin sa mga mata ko na tila ba totoong-totoo ang kaniyang mga sinasabi.
“Ah, ganoon ba? Sige, iwan mo muna rito sa mesa. Nagmamadali ako ngayon dahil may bidding ako sa opisina. Pipirmahan ko na lang mamayang gabi pag-uwi ko, kapag hindi na ako masyadong pagod,” sagot ko habang inilalagay ang mga papel sa ibabaw ng dresser.
“Sige, Hon. Salamat nang marami. Mag-iingat ka sa biyahe,” sabi niya sabay halik sa noo ko.
Pagkaalis ko ng bahay, hindi ako pumunta sa opisina. Dumiretso ako sa opisina ni Atty. Dizon sa Makati. Doon ay ipinakita ko sa kaniya ang mga kuhang larawan ng mga dokumento na ipinadala ko sa kaniyang telepono bago ako umalis.
Naghanda si Atty. Dizon ng mga katulad na dokumento, ngunit binago niya ang nilalaman nito. Ang bagong dokumento ay isang Deed of Absolute Assignment kung saan isinusuko ni Mark ang lahat ng kaniyang karapatan sa anumang ari-arian namin, kasama ang pag-amin sa kaniyang mga utang sa akin, at ang pagtatakwil sa kaniyang parental rights kay Lia kung sakaling maghiwalay kami. Gagawa rin kami ng paraan para mapapirmahan ito sa kaniya nang hindi niya binabasa nang buo, kapalit ng aking pirma sa kaniyang pekeng papeles.
“Ngayong gabi natin tatapusin ito, Sarah,” sabi ni Atty. Dizon. “Kasama ko ang mga pulis at ang private investigator na kumuha ng mga litrato at video sa kanila sa loob ng bahay mo nitong nakaraang dalawang araw habang nasa trabaho ka.”
Nakahanda na ang lahat. Oras na para harapin ang katotohanan.
Alas-otso ng gabi nang makauwi ako sa bahay. Gaya ng dati, tahimik ang paligid. Pagpasok ko sa sala, naroon si Mark na naghihintay sa akin. Mukha siyang nasasabik.
“Hon, nandiyan ka na pala. Napirmahan mo ba ang mga papeles?” kaagad niyang tanong pagkababa ng bag ko.
“Oo, napirmahan ko na. Narito sa bag ko,” sabi ko habang kinukuha ang mga papeles na inihanda ni Atty. Dizon, na mukhang-mukha ring mga papel na ibinigay niya sa akin. “Pero bago ko ibigay sa iyo ito, may isa pa akong papapirmahan sa iyo para sa franchise na sinasabi mo. Sabi ng abogado ko, kailangan mo ring pirmahan itong kasunduan na hindi madadamay ang mga personal na ipon ko kung sakaling malugi ang negosyo mo.”
Inabot ko sa kaniya ang papel. Dahil sa tindi ng pananabik niyang makuha ang hawak kong mga papel na akala niya ay ang insurance at kasulatan ng bahay, hindi na binasa nang maayos ni Mark ang ibinigay ko sa kaniya. Agad siyang kumuha ng ballpen at lumagda sa ibaba ng dokumento.
“Ayan, Hon. Pirmadado na. Akin na ang mga papeles ko?” tanong niya na may malaking ngiti.
Ibinigay ko sa kaniya ang mga papel na may pirma ko—ngunit isang pekeng pirma na kailanman ay hindi magagamit sa alinmang bangko o opisina ng gobyerno. Pumasok siya sa banyo para itago ang mga papel, marahil ay para mag-text kay Rachelle na tagumpay ang kanilang plano.
Pagkalabas niya ng banyo, niyaya ko siyang maupo sa sala.
“Mark, may inimbita akong bisita ngayon. Parating na sila,” sabi ko habang seryosong nakatingin sa kaniya.
“Bisita? Gabi na, ah. Sino ang darating?” takang tanong niya.
Eksaktong bumukas ang pinto ng aming gate. Pumasok si Atty. Dizon kasama ang tatlong miyembro ng lokal na pulisya. Kasunod nila ang isang lalaki na hindi ko inaasahan—si Jun, ang lalaking ka-chat ni Rachelle na nahanap ng private investigator ni Atty. Dizon pagkatapos naming makuha ang kaniyang impormasyon sa iPad.
Namutla si Mark nang makita ang mga pulis. “Sarah… ano ito? Bakit may mga pulis? Sino ang mga ito?”
“Huwag kang matakot, Mark. May huling miyembro ng pamilya na kailangan nating tawagin para makasama sa pagtitipon na ito,” sabi ko nang may malamig na boses. Tumingin ako sa itaas ng hagdanan. “Rachelle! Bumaba ka na riyan sa attic! Huwag ka nang magtago, alam kong nariyan ka!”
Narinig ang kaluskos sa itaas. Pagkalipas ng ilang minuto, dahan-dahang bumaba si Rachelle mula sa hagdan, may hawak na malaking bag at mukhang takot na takot nang makita ang mga pulis sa sala.
“Sarah… anong ibig sabihin nito?” nanginginig na tanong ni Rachelle.
Lumapit si Mark kay Rachelle para protektahan ito. “Sarah, huwag mong idadamay si Rachelle dito! Kung anuman ang nalaman mo, walang kinalaman ang kaibigan mo rito!”
Tumingin ako kay Mark at natawa ako nang malakas—isang tawa ng panghahamak. “Napakalaking tanga mo talaga, Mark. Ipinagtatanggol mo ang babaeng lumapastangan sa bahay ko, ang babaeng akala mo ay nagdadala ng anak mo?”
Humarap ako kay Jun na kasama ng mga pulis. “Jun, maaari mo bang sabihin sa asawa ko kung sino ang tunay na ama ng dinadala ni Rachelle?”
Lumapit si Jun at tumingin kay Rachelle nang may galit. “Rachelle, akala ko ba ay nasa probinsya ka at nag-aayos ng mga papeles natin para sa Canada? Kaya pala hindi mo na ako tinatawagan dahil nakatira ka rito sa lalaking ito! Pulis, siya nga ang kasintahan ko, at ang dinadala niya ay anak ko. Mayroon kaming mga pruweba at mensahe.”
Napatitig si Mark kay Rachelle. Ang kaniyang mukha ay nawalan ng kulay. “Rachelle… totoo ba ito? Hindi ba sa akin ang batang iyan? Sabi mo ay magsisimula tayo ng bagong buhay sa Canada gamit ang pera ni Sarah?”
Hindi makapagsalita si Rachelle. Umiyak na lang siya at napayuko.
“At ikaw naman, Mark,” sabi ko habang ipinapakita ang papel na pinirmahan niya kanina. “Salamat sa pirma mo rito. Sa dokumentong ito, inaamin mo ang lahat ng panloloko mo, at isinusuko mo ang lahat ng karapatan mo kay Lia at sa bahay na ito. Wala kang makukuha kahit isang sentimo sa akin. At ang mga papeles na hawak mo ngayon? Pekeng pirma ang nilagay ko riyan. Hindi mo iyan magagamit.”
Napaluhod si Mark sa sahig ng aming sala. Umiyak siya nang husto at sinubukang hawakan ang mga paa ko. “Hon, patawarin mo ako! Natukso lang ako! Si Rachelle ang nagplano ng lahat ng ito! Patawarin mo ako, isipin mo ang anak natin na si Lia!”
Inilayo ko ang mga paa ko mula sa kaniya. “Naisip mo ba si Lia nang pagplanuhan ninyong itapon siya sa ampunan para lang sa sarili ninyong kaligayahan? Wala kang karapatang maging ama.”
Lumingon ako sa mga pulis. “Sgt. Santos, maaari niyo na po silang arestuhin. Narito ang lahat ng ebidensya ng Concubinage, Fraud, at Trespassing para kay Rachelle.”
Pinosasan ng mga pulis sina Mark at Rachelle habang pareho silang umiiyak at nagmamakaawa sa akin. Walang kahit katiting na awa ang naramdaman ko habang pinapanood silang isinasakay sa patrol car ng pulisya.
Nang makaalis ang mga pulis, pumasok ako sa kwarto ni Lia. Tulog na tulog ang aking anak, payapa ang kaniyang mukha. Umupo ako sa tabi niya at hinaplos ang kaniyang buhok. Tapos na ang gabi ng panloloko. Mula ngayon, kami na lang dalawa ang magsisimula muli, at sisiguraduhin kong walang sinumang makakasakit muli sa kaniya.